Deze website maakt gebruikt van cookies om instellingen te onthouden en om de website beter op uw behoeften af te stemmen. Klik hier voor meer informatie over cookies.

Ja, ik ga akkoord Nee, ik ga niet akkoord X

Actueel

Persberichten en nieuws van en over de vereniging vind je hier. Zelf een bericht delen met je collega’s? Ook dat kan.

« Terug naar zoekresultaten

Bijzonder onderwijs bevordert burgerschapsvorming

16 februari 2017 | Bill Banning en Eppo Bruins | 0 reactie(s) Artikelen uit de scholen | Scholen

In de politiek is alles onzeker, maar de Nederlandse discussie heeft al een volle eeuw één constante factor: iedere zoveel jaar werpen partijen de vraag op of het bijzonder onderwijs bestaansrecht heeft. Concreter gezegd, de vraag of katholieke, protestants-christelijke, joodse, vrije en nu ook islamitische scholen niet moeten worden afgeschaft. Dit fenomeen speelt al sinds 1917, toen gelijkbekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs een feit werd en daarmee de onderwijsvrijheid in het befaamde artikel 23 van de Grondwet werd vastgelegd. In deze bijdrage willen we – na een historische schets – zowel enkele misverstanden uit de weg ruimen als een moderne invulling geven aan de vrijheid van onderwijs. Onze inzet hierbij is de kwaliteit van het bijzonder onderwijs als voorbereiding op de samenleving.

 

Emancipatie door bijzonder onderwijs

Hoewel er nauwelijks naar verwezen wordt, ligt de verre oorsprong van bovengenoemd grondwetsartikel in het ontstaan van de Bataafse republiek in 1796. In dat jaar werden fundamentele zaken geregeld zoals de scheiding van kerk en staat. Hierdoor verloor de Hervormde Kerk haar bevoorrechte positie en kon een begin gemaakt worden met de langzame emancipatie van joden, katholieken, doopsgezinden en andere groepen die in de republiek nauwelijks aan het maatschappelijke en politieke leven deel konden nemen. De gelijkbekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs van 1917 maakte die emancipatie onderwijskundig ten volle mogelijk. Iedere groep burgers, onderwijskundig of levensbeschouwelijk georiënteerd, kon voortaan een school met eigen accenten oprichten en rekenen op financiële gelijkstelling. Uiteraard op voorwaarde dat betreffende scholen zich aan de eisen van de wet houden. En zo ontstonden, naast de openbare scholen, enerzijds de confessioneel bijzondere scholen (o.a. katholiek, protestants-christelijk, reformatorisch, joods en nu ook islamitisch) en anderzijds de algemeen bijzondere scholen (o.a. Montessori-, Dalton-, Jenaplanscholen). Beide vormen zijn opgericht door ouders die voor hun kinderen een specifiek onderwijsconcept willen, uiteraard binnen de wettelijke vereisten.

 

Economische motor

In de praktijk is deze vrijheid bijzonder vruchtbaar gebleken. Zo heeft het bijzonder (lager, middelbaar en hoger) onderwijs in Noord-Brabant er in hoge mate aan bijgedragen dat deze achterstandsprovincie werd omgetoverd tot een economische motor. Het honderdjarige OMO is daarvan één van de wegbereiders met de gedreven Dr. Hendrik Moller als inspirator. Binnen- en buitenlands onderzoek bevestigt herhaaldelijk de waarde van het confessioneel onderwijs (Jaap Dronkers, Jacques van Doorn, Marc Vermeulen, Eric Hanushek).

 

Dienst aan de sámenleving

In de afgelopen decennia en ook nu gaan er stemmen op om het bijzonder onderwijs af te schaffen. Dat geeft ons een kans én een extra inspanningsverplichting om de waarde ervan aan te tonen. Hier willen wij de argumenten van de tegenstanders van bijzonder onderwijs bespreken en vervolgens ons standpunt uiteenzetten. Het meest kritieke punt dat wordt ingebracht luidt: het bijzonder onderwijs zou de integratie van (nieuwe) bevolkingsgroepen in de weg staan. Dat lijkt voor de hand te liggen, want je zou denken dat katholieke of protestantse scholen er alleen voor katholieken of protestanten zijn. De praktijk leert echter dat er op katholieke en protestantse scholen minstens zoveel kinderen zitten met buitenlandse roots als op openbare scholen. En sterker nog, op deze scholen wordt op een intensieve manier werk gemaakt van de multiculturele en derhalve ook multireligieuze samenleving. De eigen christelijke achtergrond en de hoge mate van ouderbetrokkenheid blijken een positieve uitwerking te hebben op de kwaliteit van het onderwijs, ook inzake burgerschapsvorming. De meeste confessionele scholen maken aldus werk van de wens van onze staatssecretaris Sander Dekker, dat kinderen en jongeren andere culturen en religies beter leren begrijpen. Op die manier krijgen leerlingen meer kansen om zich te leren verplaatsen in anderen en om democratische waarden in te oefenen. Hetzelfde geldt overigens ook voor een onderwerp als seksuele diversiteit: het Inspectierapport 2016 vermeldt dat op christelijke scholen meer aandacht wordt besteed aan seksuele diversiteit en seksuele weerbaarheid dan op openbare scholen.

 

Neutraliteit is illusie

Een ander argument tegen het bijzonder onderwijs luidt dat onderwijs beter neutraal kan zijn. De onderliggende gedachte hierbij is dat confessioneel onderwijs kinderen en jongeren zou indoctrineren, terwijl openbaar onderwijs neutraal zou zijn. Deze argumentatie is zowel onjuist als ondoeltreffend. Het argument is onjuist, omdat neutraal onderwijs onmogelijk is. Iedere leerkracht en ieder schoolsysteem hanteert, al dan niet bewust, waarden die het handelen aansturen. Beweren dat je neutraal bent, getuigt van onvoldoende inzicht in de onderliggende processen binnen het onderwijs. Ook is dit argument ondoeltreffend, omdat de illusie van neutraliteit de beoogde dialoog en daarmee de mogelijkheid van (zelf-)kritiek overbodig maakt. Bijzonder onderwijs is zich echter van meet af aan bewust van haar eigen waardepatronen en legt daar rekenschap over af. Zoals gezegd laten vrijwel alle confessionele scholen zien dat hun waarden gericht staan op positieve menswording, integratie en dialoog. Dit bewustzijn draagt bij aan een gezonde democratische grondhouding en praktijk binnen alle geledingen van het bijzonder onderwijs: ouders (ook als bestuurslid), leerkrachten en kinderen, c.q. jongeren en wel in wisselwerking met de samenleving.

 

Pleidooi voor bijzonder onderwijs

Bijzonder onderwijs is ook democratisch gezien van waarde. Binnen een democratie is het belangrijk om zaken zo veel mogelijk van onderop binnen de samenleving te organiseren (het subsidiariteitsprincipe). In tegenstelling tot het bijzonder onderwijs is het openbaar onderwijs nog vaak een publiekrechtelijke instelling die door de overheid (gemeentebestuur of een commissie daarvan) wordt bestuurd. Bijzondere scholen (zowel onderwijskundig als levensbeschouwelijk) worden echter bestuurd door een vereniging of stichting waarbij voornamelijk ouders de dienst uitmaken. De hieruit voortvloeiende hoge betrokkenheid van ouders is niet alleen organisatorisch handig, maar ook democratisch van belang. Hier wordt de samenleving in het klein van onderop georganiseerd. Deze subsidiariteit heeft ook een onderwijskundige waarde. Iedereen binnen het onderwijs kent namelijk de pedagogische driehoek: leerling, school en ouder(s). Doordat binnen het bijzonder onderwijs de ouders al vanaf de stichting betrokken zijn bij de school, draagt dit bij aan vruchtbaar onderwijs. Om deze inbreng van de ouders meer recht te doen pleiten we daarom niet alleen voor het behoud van bijzonder onderwijs. We pleiten ook voor de idee om alle openbare scholen om te vormen tot bijzondere scholen, waarbij de ouders kunnen bepalen welke uitgangspunten de school voor hun kinderen heeft. Eén van die uitgangspunten kan zijn dat je openbaar, dus algemeen toegankelijk wilt zijn. Maar noem het geen neutraal onderwijs. Want neutraliteit bestaat niet.

 

Dr. Bill Banning is identiteitsbegeleider SCALA en leraar op d’Oultremontcollege Drunen

Dr. Eppo Bruins is Tweede Kamerlid en woordvoerder Onderwijs voor de ChristenUnie

Artikelen uit de scholen

Plaats zelf een artikel!
Wil jij jouw verhaal delen met collega’s? Heb je een tip of wil je je mening kwijt? OMO biedt jou graag een platform. Hier kun je je artikel plaatsen. Ook kunnen collega’s op jouw artikel reageren.
Bekijk alle 154 bijdragen

Artikel plaatsen Waarom een artikel plaatsen?

0 reactie(s)

Plaats je reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.