Deze website maakt gebruikt van cookies om instellingen te onthouden en om de website beter op uw behoeften af te stemmen. Klik hier voor meer informatie over cookies.

Ja, ik ga akkoord Nee, ik ga niet akkoord X

Actueel

Persberichten en nieuws van en over de vereniging vind je hier. Zelf een bericht delen met je collega’s? Ook dat kan.

« Terug naar zoekresultaten

Wat mag wijsheid kosten?

13 maart 2017 | Bill Banning en Eppo Bruins | 0 reactie(s) Artikelen uit de scholen | Scholen

Wat mag wijsheid kosten? Zoeken naar waarden in het onderwijs.

Artikel uit het Weekblad van Drunen/Waalwijk/Vlijmen 15 maart jl.

Vrijwel alle Nederlanders (86%) maken zich zorgen over waarden en normen, aldus een recent onderzoek (Ipsos-NOS). Wat opvalt is dat dit percentage nergens kritisch belicht wordt. Ook wordt niet of nauwelijks ingegaan op de onderliggende problematiek. Misschien is dit laatste wel het meest tekenend voor het verval van waarden in Nederland: de oppervlakkigheid van het maatschappelijke debat. Alsof het simplisme van twitteren maatgevend is geworden. In dit artikel willen we eerst een kritische reactie geven bij de percentages uit het onderzoek om vervolgens op zoek te gaan naar de onderliggende factoren waarom de waarden in rap tempo uit de samenleving lijken te verdwijnen. Om te besluiten met enkele, hopelijk waardevolle, aanbevelingen.

Hypocriet?

Als 86% van alle Nederlanders zich zorgen maakt, zou dat kunnen komen door het gebrek aan waarden en normen bij de andere 14% van de bevolking. Mocht dit het geval zijn, dan kunt u deze alinea overslaan. Maar het lijkt ons waarschijnlijker dat de waarden- en normenproblematiek aanwezig is bij een groter deel van de bevolking. Dat betekent dat een kleiner of groter deel van de genoemde 86% van de Nederlanders op zijn minst inconsequent is doordat zij zelf ook deel uitmaken van het probleem. Concreter gezegd, een grote groep maakt zich zorgen over de ander, die zich ook zorgen maakt. Deze gooit ook zelf rotzooi op straat, hanteert ook zelf grof taalgebruik, of neemt het zelf ook niet zo nauw met regels en wetten. Oftewel, de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet en dat is hypocriet. Men weigert dan de hand in eigen boezem te steken om ook zelf te werken aan een vernieuwing en verdieping van waarden en normen.

Techniek zonder ethiek

In dit artikel willen wij niet met het vingertje wijzen, maar dieper ingaan op een onderliggend probleem waar onze samenleving mee te kampen heeft. De enorme technische ontwikkelingen van de afgelopen eeuw hebben ons enorme welvaart gebracht. Tegelijkertijd is het welzijn niet in gelijke mate meegegroeid. Zo heeft bijna de helft van de groep 7 en 8 leerlingen één of meer traumatische jeugdervaringen meegemaakt (Augeo-rapport). Ook komen depressies en zelfbeschadiging bij nogal wat jongeren voor. Bovendien wordt er regelmatig heftig gepest op school en op de werkvloer. En helaas neemt het aantal (pogingen tot) zelfdodingen nog steeds toe (Centraal Bureau Statistiek). Blijkbaar brengt een toename van technische mogelijkheden niet automatisch een toename van welzijn en wijsheid met zich mee. Dit wisten de oude Grieken al en het is nog steeds actueel.

In de afgelopen decennia hebben tal van pedagogen en psychologen dit probleem aangekaart (Jung, Terruwe, Böhm, Delfos, Drewermann). Toch wordt de stem van deze en vele andere denkers nauwelijks gehoord. Het lijkt wel alsof de westerse wereld zo onder de indruk is van de technische prestaties dat zij de innerlijke ontwikkeling uit het oog heeft verloren. De filosoof Bertrand Russel betoogde daarom keer op keer dat de toename van wijsheid (innerlijke en sociaal-emotionele groei) gelijk op dient te gaan met technische kennis. Anders gezegd, techniek zonder ethiek leidt tot allerlei problemen. Op persoonlijk, sociaal, maar ook ecologisch gebied. Want op het moment dat u dit leest verdwijnen er voetbalvelden oerwoud in de handen van gewetenloze bedrijven. Het lijkt alsof mens en wereld hun ziel hebben verloren. Binnen dit perspectief zijn verschijnse­len als pesten, vanda­lisme, agressie en uitbui­ting niet alleen het gevolg van een tekortschietende sociale controle, maar evenzeer en vooral het gevolg van het uiteengroeien van kennis en wijsheid. Men weet wel om te gaan met de meest ingewikkelde apparatuur, maar op persoonlijk, sociaal en ethisch vlak voelt men zich dikwijls niet opgewassen tegen de veelheid en complexiteit van menselijke vraagstukken. Naar ons idee ligt hier een voorname reden van het verval van waarden en normen.

Meer wijsheid

Het lijkt ons zeker mogelijk om wijsheid gelijk op te doen gaan met (wetenschappe­lijke en technische) kennis. Maar dat kost visie én geld: zolang er nauwelijks geld be­schikbaar wordt gesteld om 'wijsheidsprojecten' te stimuleren, zal dat echter niet plaatsvinden. Technologische onderzoeks­projecten mogen en moeten geld kosten. Maar een cultuur die zichzelf op de lange termijn serieus wil nemen moet ook durven investeren in de binnenkant, in de ziel, in wijsheid.  Leren omgaan met gevoelens, sociale en ethische vorming zijn niet alleen de moeite waard, maar ook noodzakelijk om te overleven, individueel en als maatschappij. Onze kennismaatschappij vraagt juist om authentiek ontwikkelde mensen die weten om te gaan met grote vraagstukken als vervuiling, bewapening, levenseinde en machtsverdeling. Een dergelijke brede vorming zal op den duur ook economisch van belang blijken, zo stelt Martha Nussbaum. Moderne eisen als flexibiliteit, stressbestendigheid, inspirerend vermogen en een communicatieve houding hangen immers bij uitstek samen met een allround menselijke vorming. Wijsheid mag geld kosten, het kan ook geld opleveren.

Waardenvolle ontwikkeling

Onze kennis heeft geleid tot wereldwijde communicatieverbin­dingen via satelliet en glasvezel. Vraagt een dergelijke ontwikkeling niet om een evenredig intens communiceren van aangezicht tot aangezicht? Want ware wijsheid ontstaat niet op afstand op het internet via de interface, maar in de ontmoetingen van mens tot mens, van dag tot dag, from face to face. In die contacten wordt een mens op zijn mens-zijn aangesproken: of hij in staat is tot vriendschap, tot trouw en inzet aan de goede zaak. In deze persoonlijke ontmoetingen vindt ontwikkeling van waarden en normen plaats. 

Onderwijs en geestelijke gezondheidszorg

Nu ouders steeds meer opvoedingstaken naar de scholen toe­schuiven, zien onderwijsmensen zich voor een zware opgave staan. Zij moeten als rots in de branding staan waar de maat­schappij het vaak af laat weten. We pleiten daarom voor meer ruimte voor sociaal-emotionele vorming en voor pedagogische verdieping bij leerkrachten. De betrok­kenheid van docenten bij de jeugd zal er zeker toe leiden dat deze diepte-investering vrucht draagt. Daarnaast pleiten wij voor meer aandacht en meer middelen voor geestelijke gezondheidszorg en maatschappelijke hulpverlening die dicht bij de scholen functioneert. Om mensen, kinderen en jongvolwassenen, bij hun soms ernstige psychische problemen te kunnen helpen. Onze vraag aan het nieuwe kabinet én aan de samenleving luidt dus: wat mag wijsheid kosten?

Dr. Bill Banning is identiteitsbegeleider SCALA en leraar op d’Oultremontcollege Drunen

Dr. Eppo Bruins is Tweede Kamerlid en woordvoerder Onderwijs voor de ChristenUnie

Zie ook Friesch Dagblad 22-3-2017-Wat mag wijsheid kosten Op zoek naar waarden.pdf 

Artikelen uit de scholen

Plaats zelf een artikel!
Wil jij jouw verhaal delen met collega’s? Heb je een tip of wil je je mening kwijt? OMO biedt jou graag een platform. Hier kun je je artikel plaatsen. Ook kunnen collega’s op jouw artikel reageren.
Bekijk alle 160 bijdragen

Artikel plaatsen Waarom een artikel plaatsen?

0 reactie(s)

Plaats je reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.