Deze website maakt gebruik van cookies om instellingen te onthouden en om de website beter op uw behoeften af te stemmen. Klik hier voor meer informatie over cookies.

Ja, ik ga akkoord Nee, ik ga niet akkoord X

Actueel

Persberichten en nieuws van en over de vereniging vind je hier. Zelf een bericht delen met je collega’s? Ook dat kan.

« Terug naar zoekresultaten

Kerstmis is nieuwe wereld geboren laten worden

23 december 2021 | Bill Banning | 0 reactie(s) Artikelen uit de scholen | Scholen

Toekomstgericht onderwijs: open voor alles!  

Kerstmis is het feest dat God mens wordt. God daalt uit de hoge hemel neer om feilbaar mens te worden in Jezus van Nazareth. Deze visie wil niet zeggen dat we daardoor de waarheid beschikbaar hebben. Integendeel, het menselijke zoeken wordt hierdoor een  goddelijke uitgangspunt.

Een gelovige benadering zou dan ook gekenmerkt dienen te worden door fundamentele openheid naar alle mensen en naar al wat leeft, maar helaas kan dit niet door iedereen als vanzelfsprekendheid ervaren worden (helaas mede door verkeerde voorbeelden). Toch zou deze openheid een wezenlijk kenmerk dienen te zijn van alles wat ook maar iets met geloven en ook katholiek te maken heeft. Naar zijn oorsprong betekent katholiek immers: het geheel betreffend, of: de hele wereld inbegrepen (kata olos).[1]

Een katholieke school zou haar inspiratie dan ook verkeerd vertalen als zij de dialoog niet zou aangaan én  onderhouden met degenen die in andere religieuze of levensbeschouwelijke tradities staan. Deze fundamentele openheid is geen gebrek aan zelfbewustzijn of een concessie aan andere godsdiensten of aan de samenleving, maar is ten diepste een christelijk grondhouding, door Erik Borgman gefundeerd in ‘het waagstuk van de niet-identiteit’ (een term van de kritische theoloog J.B. Metz), ons geopenbaard in de zelfontlediging van God in de mens Jezus. In het verlengde hiervan fundeert Borgman ‘de confrontatie met de bodemloosheid, breekbaarheid en onbeheersbaarheid van het bestaan’ op een theologische wijze als ‘ruimte om te leven’ waar het soms geen leven lijkt.

Eenvoudiger gezegd, het dient christenen niet te gaan om een krampachtig vasthouden aan een vermeende eigen identiteit, maar om open te staan voor de hele werkelijkheid, hoe chaotisch en bedreigend die er soms ook uit lijkt te zien[2]. Juist dit open staan maakt een diepgaande dialoog mogelijk die alle betrokken partijen alleen maar verrijkt en vermenselijkt. Dat is de kernboodschap van het christendom.

Visie altijd in transformatie

De uitdaging voor de school is volgens Borgman erin gelegen om de rijkdom en waardevolheid van de eigen traditie weer te ontdekken – uiteraard in samenspraak met alle mensen van goede wil[3]. Katholieke scholen kunnen putten uit uiteenlopende eigen én andere tradities. Zo  kunnen de goede elementen en waarden uit deze tradities vertaald worden en op een nieuwe manier een plaats krijgen in de moderne schoolcultuur. Het met elkaar zoeken naar en transformeren van waarden uit eigen en andere tradities ten behoeve van de eigen schoolcultuur houdt een zoekproces in waarbij jongeren wezenlijk betrokken dienen te worden[4]. Een dergelijke gezamenlijke zoektocht naar essentiële oriëntaties kan de pedagogische opdracht van de school als waardengemeenschap verdiepen en legitimeren. Een uitspraak van de boven al genoemde bisschop Augustinus kan daarbij richtinggevend zijn: ‘Laten we door te zoeken proberen te vinden, en laten we vooral door te vinden verder blijven zoeken’[5].

Hieronder komen verschillende invalshoeken aan bod waardoor een katholieke school zich zou kunnen laten inspireren om zelf op haar beurt ook inspirerend naar leerlingen zou kunnen zijn (uiteraard is het ondoenlijk en niet wenselijk om aan alles aandacht te willen schenken)[6]. Nogmaals, dit is slechts één insteek die vraagt om de inbreng van vele anderen.  

Openheid voor alle levensbeschouwingen: leren van anderen

Katholieke scholen dienen fundamenteel oog te hebben voor ieder mens en voor alles wat er leeft aan angst en zorg, aan nood en verlangen, aan vreugde en hoop in de wereld[7]. Sinds het Tweede Vaticaans Concilie dienen katholieken en dus zeker ook het katholiek onderwijs wezenlijk het gesprek aan te gaan met en te leren van andersdenken: joden, moslims, hindoes, boeddhisten, agnosten en atheïsten. Sterker nog, het is volgens dit Concilie onmogelijk zich katholiek te noemen zonder die dialoog te voeren[8]. Al in 1965 – lang voor onze onderwijsvernieuwingen – werd een intes pleidooi gehouden voor een wezenlijke, wereldwijde dialoog: “Ook tot hen die op sociaal, politiek en ook godsdienstig gebied anders denken en handelen dan wij moeten respect en liefde zich uitstrekken. Hoe meer en hoe dieper begrip wij in menselijkheid en christelijke liefde van hun ideeën krijgen, des te gemakkelijker zullen wij met hen een dialoog kunnen aangaan” (GS 28). De openheid voor andersdenkenden dient daarom de geest van een katholieke school te zijn: katholiek als dialogiserende openheid[9].

Vanuit dit perspectief kan het vluchtelingenvraagstuk ook als een waardevolle uitdaging gezien worden: de veelheid van andere mens-, wereld- en geloofsvisies van de concrete vluchtelingen(kinderen) vormt voor alle scholen, ook voor OMO-scholen, een uitdaging om de menselijkheid zo breed mogelijk te ontwikkelen.

Ecologische betrokkenheid en inzet

Hoewel de katholieke visie fundamenteel ook gericht staat op de heelheid van de schepping, was het ecologische bewustzijn nauwelijks ontwikkeld. Weliswaar heeft de Franciscaanse traditie hier altijd aandacht voor gevraagd[10], maar het is nooit een hoofdstroming geworden. Onder de huidige paus lijkt een inhaalslag gemaakt te worden. Vernieuwing gaat voor hem gelijk op met wereldwijde ecologische betrokkenheid en inzet: in het Vaticaan lopen nu zowel mensen met een Indianenverentooi (Amazonegebied) als met een mijter op hun hoofd. Plaatselijke kerkelijke gemeenschappen worden opgeroepen om zich met de autochtone bevolking in te zetten voor het behoud van de natuur en van de traditionele leefgemeenschappen. Laten we ook als OMO-scholen ons inzetten voor natuur en ecosystemen, die op zo’n grote schaal worden bedreigd.

Kerstmis anno 2021 met oog op 2022

Als we werk maken van onze inspiratie – en dan kan op duizenden manieren – dan wordt hopelijk een stukje nieuwe mensheid, nieuwe wereld, nieuwe natuur geboren. Dan zal het pas echt kerstmis worden.

Bill Banning - d'Oultremontcollege Drunen

VOETNOTEN

[1] In het Grieks: κατὅλος > καθ' ὅλος (oorspronkelijk kerkelijke betekenis: de kerk verspreid over de hele wereld).

[2] Identiteit wordt de laatste decennia steeds meer als een proces gezien dan als een vaststaande identiteit. Vgl. ook De Kort (2019): “Identiteit is geen statisch gegeven, maar een zich telkens ontwikkelend construct. (…) Ook Verhaeghe (2013) geeft aan dat ‘identiteit steeds een product is, een constructie op grond van een wisselwerking tussen degene die de identiteit draagt en de ruimere omgeving’ (2013: 39)” (p. 22, vgl. ook p. 249)

[3] Borgman, E. (2006-b).

[4] Zie bijvoorbeeld het interview met docent klassieke talen – en Augustinusspecialist - dr. Joost van Neer: “Naast het vertalen publiceer ik regelmatig artikelen in verschillende tijdschriften, omdat het bestuderen van de preken ook bijdraagt tot een beter begrip van Augustinus. Heeft Augustinus ons anno-nu nog iets te zeggen? Ja zeker! Wat Augustinus ons voorhoudt, wat hij ons wil bijbrengen is nu heel actueel. Daarom probeer ik tijdens het vertaalproces de essentie in de teksten van Augustinus los te weken uit zijn historische context en toegankelijk te maken in onze taal voor onze tijd, de tijd van nu [onderstreping, B.B.]. De teksten van Augustinus zijn ontstaan eind vierde, begin vijfde eeuw; de tijd van een opkomende kerk die geen dominante positie had zoals in de middeleeuwen of tot midden 20ste eeuw. Dat is een heel andere kerk dan de kerk in onze tijd, hoewel, nu moet ook het geloof weer worden uitgelegd. De teksten van Augustinus raken me door zijn enthousiasme waarmee hij de mensen onderricht.  Augustinus kan enthousiasme dat altijd in de mensen zit, losweken uit allerlei belemmerende factoren. Het gaat hem hierbij niet alleen om wat hij zegt, maar ook hoe hij het zegt. Dat levert de bekende 'uitstraling' op.” Bron: https://www.augustijnen.nl/C122-in-gesprek-met-Joost-van-Neer.html, geraadpleegd op 25-10-2019.

[5] In het Latijn: ‘Ut quaerendo inveniamur et inveniendo requiramur’. Uit eigen geheugen geciteerd, oorspronkelijke bron: Liturgia Horarum, Editor Vaticanum.

[6] In de loop der eeuwen – en ook nu nog – hebben vele vormen van katholiek onderwijs vruchtbaar naast elkaar bestaan: Benedictijns, Franciscaans, Dominicaans, Salesiaans, Ignatiaans, Broeders van Tilburg, Broeders van Maastricht en vele, vele andere vormen (ook per streek vaak weer met eigen accenten omdat visies altijd plaatselijk ‘geïncarneerd’ dienen te worden om vruchtbaar te kunnen zijn).

[7] Zie de beginregels van het conciliedocument ‘Gaudium et Spes’: “Vreugde en hoop, verdriet en angst van de mensen van vandaag, vooral van de armen en van hen die, hoe ook, te lijden hebben, zijn evenzeer de vreugde en de hoop, het verdriet en de angst van de leerlingen van Christus: er is werkelijk niets bij mensen te vinden dat geen weerklank vindt in hun hart”. Vgl. Borgman (2017: 143) die met deze woorden van Vaticanum II verwijst naar de visie van paus Franciscus.

[8] Zie met name de conciliedocumenten Gaudium et Spes en Nostra Aetate.

[9] Dat de kerkelijke leiders deze visie niet altijd voor het voetlicht hebben weten te brengen en zelfs met de voeten getreden hebben, moge duidelijk zijn. Neemt niet weg dat er ook vele vruchtbare initiatieven zijn, maar deze trekken meestal geen media-aandacht.

[10] Zo gaat Dierendag op 4 oktober terug op de visie van Sint Franciscus van Assisi.

Artikelen uit de scholen

Plaats zelf een artikel!
Wil jij jouw verhaal delen met collega’s? Heb je een tip of wil je je mening kwijt? OMO biedt jou graag een platform. Hier kun je je artikel plaatsen. Ook kunnen collega’s op jouw artikel reageren.
Bekijk alle 308 bijdragen

Artikel plaatsen Waarom een artikel plaatsen?

0 reactie(s)

Plaats je reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.