Na jaren van ongebreidelde economische groei waarschuwde in 1972 de inmiddels legendarische Club van Rome voor de eerste maal voor de catastrofale gevolgen van de voortrazende industrialisatie en bevolkingsexplosie.[1] 

In 1987 kwam een VN-commissie onder leiding van de Noorse politica Gro Harlem Brundtland[2] met een eerste breed omarmde definitie van duurzame ontwikkeling langs de lijn van Triple-P:

  • People
  • Planet
  • Profit/Prosperity

In het nieuwe millennium brak het besef door dat echt duurzame ontwikkeling wereldwijd in een nog breder perspectief moet worden gezien. Dit resulteerde met de toevoeging van nog twee “P-s” (Peace en Partnerships) tot de vijf hoofdthema’s waar omheen de Verenigde Naties de 17 Sustainable Development Goals (SDG) hebben gedrapeerd (zie https://www.sdgnederland.nl/de-17-sdgs/). 

UNESCO, (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) legde als eerste de link met de cruciale rol van onderwijs met betrekking tot de transitie naar een duurzame samenleving. De opgave om  jonge generaties uit te rusten met de kennis, vaardigheden en waarden die nodig zijn om complexe maatschappelijke uitdagingen aan te pakken.

Persoonlijke betrokkenheid bij duurzaamheid

Voor mij persoonlijk heeft duurzame ontwikkeling altijd al een belangrijke rol gespeeld. Achteraf gezien ook in tijden toen er nog veel minder focus op was. Tijdens mijn studie Scheikundige Technologie en daarna in mijn eerste (onderzoeks-)baan was ik me al bewust van de impact van ons (chemisch) handelen op de omgeving. Ik begaf me bijna als vanzelf naar de ‘milieu-hoek’: van de chemie als veroorzaker naar oplosser van de toenemende milieuproblemen. Als scheikundedocent ging ik graag in gesprek met leerlingen over de impact van ons gedrag. Toen het over delfstoffen ging kwam ik begin jaren ‘90 met leerlingen van het Jacob Roelandslyceum in Boxtel in gesprek over het feit dat in Namibië oudere inwoners Duits spraken; een overblijfsel van de koloniale tijd. Er ontstond een prachtige dialoog waar we allemaal van leerden. Een van de ouders vond toch echt dat de scheikundeleraar zich strikt aan zijn vak moest houden en diende een klacht in. De rector was zijn tijd echter ver vooruit en gaf aan dat dit juist uitstekend paste in de brede vorming van leerlingen op een school van OMO, een waarden gedreven vereniging. 

 

Duurzaamheid als rode draad

In latere banen was ik onder andere directeur HR van een mbo-instelling en directeur van de economische opleidingen van een hbo-instelling. Ook hier had duurzame ontwikkeling mijn warme belangstelling. Duurzaam personeelsbeleid geeft echt een andere kijk op mensen in een organisatie dan een juridisch/regelgestuurd beleid. Ik mocht binnen die hbo-instelling ook leidinggeven aan een expertisecentrum voor Duurzame Economie, waar een zestal lectoren onderzoek deed met hbo-docenten. We gingen een ander ‘type’ accountants opleiden die vooral ook op niet-financiële waarden toetsten en waar integrale verslaglegging aan bod kwam. Deze hbo-instelling (Avans) was een van de eerste onderwijsinstellingen die ook duurzaamheid in de curricula ging meten en in kaart brengen.

 

Duurzaamheid en OMO

Toen ik startte bij OMO in 2020 viel me op dat we in de breedte nog weinig spraken over duurzaamheid. Sterker nog, op sommige ‘klassieke’ punten liepen we zelfs achter, zoals bijvoorbeeld de mogelijkheid om met het openbaar vervoer te reizen of de staat van sommige gebouwen. Wat ik echter ook voelde was de warmte van onze vereniging, de manier waarop we met elkaar omgaan. Vanuit onze kernwaarden goed mens, goed leven en goed handelen, voortkomend uit de katholiek sociale leer, hebben we eigenlijk al meer dan 100 jaar een prachtig fundament in handen om duurzame ontwikkeling in de volle breedte mogelijk te maken! Eigenlijk kunnen alle 17 SDG’s hier rechtstreeks aan verbonden worden. De encycliek Laudato si’ van paus Fransiscus gaf hier vanuit de katholiek kerk op indrukwekkende wijze woorden[3] aan. De laatste jaren van de vorige bestuurlijke periode heeft OMO al een aantal flinke stappen gezet. Het aanstellen van een tweetal adviseurs duurzaamheid zorgde er in ieder geval voor dat duurzame ontwikkeling op de beleidsagenda kwam. 

 

Amazing Future Festival mijlpaal

Het Amazing Future Festival was een piketpaal om duurzame ontwikkeling ook definitief een aanwijsbare plaats in ons onderwijs te geven. Iedere OMO-school heeft in aanloop naar het festival een duurzaamheidsambassadeur benoemd. Met tientallen challenges hebben onze leerlingen het Amazing Future Festival kleur gegeven. In deze challenges stonden meerdere SDG’s centraal. In totaal zo’n 3000 leerlingen kwamen vorig jaar naar Den Bosch om met elkaar stil te staan bij duurzaamheid.

 

Duurzaamheid pijler in Koersagenda 2025-2030

Zoals UNESCO al veel eerder aangaf is onderwijs de kans om jonge mensen zich bewust te maken van het belang van een duurzame maatschappij. En zeker het voortgezet onderwijs, waar onze leerlingen de ultieme sprong maken naar volwassenheid. Als Raad van Bestuur hebben we op basis van Koers 2030 een Koersagenda geformuleerd voor de komende jaren. Het fundament daaronder is de school als gemeenschap. 

Gedragen door een zestal pijlers moet dit leiden tot het beste onderwijs, gebouwd op de kernwaarden van OMO. Een van die vitale pijlers is duurzaamheid. Systemisch kan die pijler alleen maar vorm krijgen als niet alleen de OMO-organisatie duurzamer wordt maar ook ons onderwijs zelf. 

 

Bouwen aan een duurzame toekomst 

Continu reflecteren op ons handelen, zowel in de interactie tussen leerlingen en docenten maar ook vakinhoudelijk binnen de lessen, is de sleutel naar echt duurzaam onderwijs. In combinatie met een steeds duurzamere bedrijfsvoering (we zijn zelfs uitgeroepen tot fietswerkgever van het jaar!) leidt dit tot een vereniging OMO die duurzame ontwikkeling volledig omarmd heeft. Eigenlijk zou dat betekenen dat onze 60.000 leerlingen hun hele leven lang goed mens, goed leven, goed handelen centraal gaan stellen. Een prachtig wenkend perspectief…!

 

Edwin Verlangen 

Lid Raad van Bestuur 


 

[1] The limits to growth: a global challenge, Dennis Meadows, Donella Meadows & Jorgen Randers, 1972

[2] Our common future, Brundtland report, Oxford University Press, 1987

[3]Paus Franciscus. (2015). Laudato si’: Over de zorg voor ons gemeenschappelijk huis [Encycliek]. Rome: Vaticaan.